🔐 Hoofdstuk 15.1: Bestands- en Maprechten in Linux
In Linux zijn toegangsrechten van cruciaal belang voor veiligheid en beheer van bestanden en mappen. Elk bestand of map kent drie typen gebruikers: eigenaar, groep en anderen. Deze gebruikers hebben verschillende rechten die afzonderlijk ingesteld kunnen worden.
────────────────────────────────────────────
👤 Bestandseigenaarschap en -toegang
────────────────────────────────────────────
• **Eigenaar (Owner)** – De gebruiker die het bestand of de map bezit.
• **Groep (Group)** – De groep gebruikers met gedeelde toegang.
• **Anderen (Others)** – Iedereen die niet bij de eigenaar of groep hoort.
────────────────────────────────────────────
🔄 Eigenaarschap wijzigen
────────────────────────────────────────────
• `chown` – Wijzigt de eigenaar van een bestand of map.
→ Alleen gebruiker wijzigen:
`chown gebruiker bestandsnaam`
→ Gebruiker én groep wijzigen:
`chown gebruiker:groep bestandsnaam`
• `chgrp` – Wijzigt alleen de groep.
`chgrp groep bestandsnaam`
────────────────────────────────────────────
🔑 Toegangsrechten beheren
────────────────────────────────────────────
• **Lezen (r)** – Bestanden bekijken of mapinhoud opvragen
• **Schrijven (w)** – Bestanden wijzigen of toevoegen/verwijderen in een map
• **Uitvoeren (x)** – Programma uitvoeren of map openen
────────────────────────────────────────────
🛠️ Machtigingen instellen met chmod
────────────────────────────────────────────
Symbolische modus:
• `u` = eigenaar, `g` = groep, `o` = anderen, `a` = allen
• `r` = read, `w` = write, `x` = execute
• `+` = toevoegen, `-` = verwijderen, `=` = exact instellen
Voorbeeld:
`chmod u+rwx,g+rx,o+r bestandsnaam`
Octale modus:
• Waarden: 4 = lezen, 2 = schrijven, 1 = uitvoeren
• Worden opgeteld per gebruikerscategorie
Voorbeeld:
`chmod 755 bestandsnaam`
→ Eigenaar: alle rechten (7), groep/anderen: lezen + uitvoeren (5)
────────────────────────────────────────────
⭐ Speciale machtigingen
────────────────────────────────────────────
• **SUID (Set User ID):** Voert bestand uit met rechten van de eigenaar
• **SGID (Set Group ID):** Voert bestand uit met rechten van de groep, of laat nieuwe bestanden in een map de groepsrechten erven
• **Sticky Bit:** In gedeelde mappen kunnen gebruikers alleen hun eigen bestanden verwijderen
────────────────────────────────────────────
⚙️ Standaardmachtigingen beheren met umask
────────────────────────────────────────────
• `umask` bepaalt de standaardrechten bij het aanmaken van bestanden en mappen
• Basisrechten zijn 666 (bestanden) of 777 (mappen), `umask` trekt hiervan af
Voorbeeld:
`umask 022`
→ Nieuwe bestanden: 644 (rw-r--r--)
→ Nieuwe mappen: 755 (rwxr-xr-x)